Robbie Kammeijer

“Wij kunnen concluderen dat de samenwerking het nodige heeft opgeleverd, maar naar ons idee valt er nog meer uit te halen.” Drie bibliotheken in Zeist, Soest en De Bilt werken sinds 2006 samen als Regiobibliotheek Utrecht Midden (RUM), maar bundelen van 2011 de krachten en gaan als één gefuseerde organisatie verder. Hannah De Vos van het Zeister filiaal vecht ervoor geen leden kwijt te raken. “Met de fusie geven we een verdere impuls aan de uitbreiding en professionalisering van de dienstverlening.”

De Zeister bibliotheek is sinds 2006 de drijvende kracht achter de RUM. Samen met de Soester en Biltse bibliotheek werd een overkoepelend orgaan in het leven geroepen, genoodzaakt door de landelijke trend van ‘ontlezing’, een trend die door het Sociaal Cultureel Planbureau wordt onderkend. Twee jaar na de start van de RUM, was er nog geen volle tevredenheid over de resultaten en werd er voor het eerst gepraat over een fusie. Per 1 januari 2011 gaan de drie organisaties als één partij verder.

Leden van de drie afzonderlijke bibliotheken – met ieder twee vestigingen – konden met de komst van hun nieuwe RUM-ledenpas profiteren van de service van zes filialen. Sindsdien kunnen boeken gereserveerd, opgehaald en teruggebracht worden in al deze vestigingen. “Hiermee kregen de leden een grotere collectie lectuur en literatuur tot hun beschikking,” weet De Vos. “Ook werd ons aanbod professioneler en completer door de samenwerking en konden leden in alle vestigingen deelnemen aan activiteiten en cursussen.”

Een dergelijke samenwerking is niet uniek. In de provincie Utrecht bestaan naast de RUM ook de ‘Regiobibliotheek Zuidoost-Utrecht’ (in de gemeentes Utrechtse Heuvelrug, Renswoude, Rhenen en Wijk bij Duurstede), de ‘Bibliotheek Lek & IJssel’ (in Houten, Benschop, IJsselstein, Vianen en Lopik) en de ‘Regiobibliotheek Groene Hart’ (in onder meer Harmelen, Linschoten, Montfoort en Woerden), drie jonge samenwerkingsverbanden tussen bibliotheken die ook de handen ineen hebben geslagen.

Betwist
Indirecte aanleiding voor de samenwerkingsverbanden was de ontlezingstrend. Een trend die zich tientallen jaren geleden inzette in zowel de boeken- als tijdschriftenmarkt, maar ook een trend die betwist wordt. Diverse hoogleraren voeren aan dat juist nieuwe communicatie-middelen een groter aanbod van literatuur en lectuur mogelijk maken. Gilles Doleijn, hoogleraar Moderne Nederlandse Letterkunde aan de Rijksuniversiteit Groningen durft zelfs op de website van de Nederlandse Taalunie te zeggen “Er werd nog nooit zoveel gelezen als nu!”. Toch werd vanuit zowel de provinciale als de landelijke overheid in 2006 de eis gesteld dat bibliotheken meer moesten samenwerking om voor subsidies in aanmerking te komen.

Deze overheidseis vormde de directe aanleiding voor de Zeister bibliotheek om tot samenwerking over te gaan. “We hebben 360 graden rondgekeken, met welke omringende bibliotheken het beste samengewerkt kon worden,” legt De Vos de op de eis volgende werkwijze uit. “Omdat de bibliotheken in De Bilt en Soest het meest op ons lijken, was de keuze snel gemaakt.” Het idee van de RUM is dat door samen te werken, de bibliotheek nieuwe producten en diensten ontwikkelt om leden te behouden. In de eerste jaren kwam volgens De Vos de samenwerking neer op het professionaliseren van de organisatie. “Door gebruik te maken van elkaars kennis zijn onze producten en diensten beter geworden,” oordeelt ze.

Activiteiten
De samenwerking heeft echter niet gerelateerd aan een kentering van de ontlezing. “Sinds 2006 neemt het ledenaantal van de bibliotheken inderdaad niet toe,” verdedigt De Vos, “maar we organiseren wel steeds meer activiteiten, waardoor we meer bezoekers hebben dan als we geen activiteiten meer zouden organiseren.” Bovendien ziet ze dat huidige leden intensiever gebruik maken van de bibliotheken: “We zien een gigantische toename van het aantal reserveringen uit andere bibliotheken, dus klanten maken gretig gebruik van het feit dat ze nu een grotere collectie tot hun beschikking hebben om uit te bestellen.”

Het nieuwste resultaat van de eis van de overheid is de stichting ‘Bibliotheek.nl’. Deze stichting moet de zichtbaarheid van de bibliotheken op internet vergroten en inzetten op een intensievere samenwerking tussen bibliotheken en andere partijen in de culturele sector. Een dergelijke samenwerking is echter al het geval in Soest. Het Soester filiaal ‘IDEA’ is naast een bibliotheek ook een theater en kunstencentrum. Volgens interim-directeur Paul van Royen is die bundeling de kracht van de Soester vestiging. “De combinatie van de verschillende functies maakt IDEA een unieke instelling.”

Kruisbestuiving
Van Royen vertelt trots te zijn op het totale plaatje van zijn vestiging. “De samenwerking met de bibliotheken in Zeist en De Bilt heeft niet alleen effect op de Soester bibliotheek, maar op alle drie de facetten van IDEA.” Hij roemt de RUM en spreekt van een “dynamische kruisbestuiving” in de afgelopen jaren. “We hebben een aantal projecten samen gedaan, dat waren doorgaans heel succesvolle projecten.”

Als een van die succesvolle projecten noemt Van Royen het marketingproject, dat ingesteld werd om leden aan de vestigingen te blijven binden. “Overleven in bibliotheekland valt en staat met hoe actief je bent. Als je blijft afwachten tot mensen komen, dan loopt het mis,” weet hij. “Het was zaak de ontlezingstrend een halt toe te roepen, waarmee we een terugloop van bibliotheekleden hebben weten te voorkomen.” In januari breekt een nieuw hoofdstuk in de samenwerking tussen de drie bibliotheken aan, als de onlangs beklonken fusie werkelijkheid wordt.

Ook De Vos is overtuigd van het voortbestaan van de bibliotheek: “Ik denk dat wij onze klanten sinds de samenwerking meer waar voor hun geld bieden. Hierdoor zal de bibliotheek ook in de toekomst zijn waarde behouden als onmisbare maatschappelijke instelling.”